توانمندسازی چیست و توانمند کیست؟

این روزها دانشجویان در مورد توانمندسازی خیلی از ما سوال پرسیدند که باعث شد این مقاله را برای تشریح این مفهوم آماده کنیم. گر چه کمی طولانی است ولی چیزی از ارزش‌های این نوشته کم نمی‌کند. 😊
توانمندسازی شاید معانی مختلفی داشته باشد. بعضی به باشگاه یا کلی کلاس‌های آموزشی می‌روند تا توانمند شوند. ولی در دانشجویانه یک مفهوم خاص و ارزشمند دارد. در دانشجویانه توانمند کسی است که دارای ویژگی‌های خاصی باشد که این ویژگی‌ها او را در جامعه و کسب و کار توانا و دارای اعتماد به نفس نگه می‌دارند.

توانمندسازی
شاید مهم‌ترین نتیجه توانمندسازی تقویت و تعالی خوداتکایی است. خوداتکایی یعنی بتوانیم با تکیه بر دانش و مهارت‌ها و با استفاده از مطالعه و مشاوره، مسیر درست پیشرفت خود را شناسایی کنیم و در آن با موفقیت به پیش برویم.
نکته مهم این است که فرد توانمند کسی نیست که دیگر به آموزش احتیاج ندارد، بلکه او کسی است که نیاز خود به یادگیری را بیش از پیش درک کرده و بیشتر از دیگران بدنبال آموزش و تقویت مهارت‌های خویشتن است. انسان‌های توانمند هر چقدر هم به موفقیت و ثروت برسند، باز هم آموزش و مطالعه و جستجوی رازهای جدید موفقیت را ادامه می‌دهند. آنها ذهنیت سیری‌ناپذیری برای یادگیری هستند که باعث می‌شود همیشه یادگیری را در صدر برنامه‌های خود داشته باشند. آنها گفته پیامبر گرامی اسلام: «ز گهواره تا گور دانش بجوی» را بهتر از هر کسی عملیاتی می‌کنند.
در واقع این ذهنیت افراد ضعیف است که با تنبلی و وقت‌گذرانی به جای کسب مهارت‌های تازه، خود را با افکاری کهنه و منفی از لذت یادگیری و موفقیت محروم می‌سازند. برخی افراد با غرور خاصی خود را بی‌نیاز از آموختن تصور می‌کنند که در دنیای امروز چنین دیدگاهی به هیچ وجه جایگاهی ندارد و این افراد در گذر زمان بازنده هستند.


علاوه بر این‌ها فردی به توانمندی می‌رسد که در کنار یادگیری، با کار عملی و آموزش به دیگران مهارت خود را به سطح بالای ۹۵ درصد رسانده باشد. این که می‌گوییم بالای ۹۵ درصد دلیل دارد. زیرا با آموزش به دیگران به یادگیری ۹۵ درصد خواهید رسید. ولی با تلفیق آن با کار عملی، بالاتر از آن هم خواهید رفت.
کسانی که تنها به یادگیری اکتفا می‌کنند (مثل بیشتر دانشجویان) در آینده در زمینه‌های مختلفی دچار مشکلات و سردرگمی می‌شوند زیرا زیرساخت موفقیت در این افراد شکل نگرفته است. آنها گر چه ممکن است با شکست‌های متوالی کم‌کم به تجربه راه و چاه را تا حدی یاد بگیرند، ولی باز هم نسبت به کسانی که مطالعه و کسب موفقیت گام به گام بر اساس روش‌های نوین آموزشی پلکان ترقی را طی کرده‌اند، عقب هستند.
واقعیت آن است که امروزه دانشگاه‌‌ها بر خلاف تلاشی که برای تدوین سرفصل دروس و ارائه آن می‌کنند، در زمینه توانمندسازی موفق نبوده‌اند. گواه این گفته، نرخ بالای بیکاری فارغ‌التحصیلان و شکست آنان در ازدواج و آمار بالای طلاق است که امروزه در کشور دیده می‌شود. در واقع نرسیدن به مرحله توانمندی یا به عبارتی دیدگاه ناسازگار با حرفه‌ای‌گرایی است که امروزه در نیروی انسانی کشور دیده می‌شود.
شما هم حتما شنیده‌اید که نسل گذشته به چیز عجیبی به نام «علم شنا» معتقد بودند و می‌گفتند بدون آن نمی‌توانید «گلیم خود را از آب بیرون بکشید». واقعیت همین است و به زبان امروزی اگر مهارت‌های کاربردی موثر نداشته باشید و سبک زندگی خود را به درستی تنظیم نکرده باشید، از بسیاری از فرصت‌ها محروم شده و هدر رفت بالای منابع و احساسات منفی اضطراب و افسردگی را در زندگی خود تجربه خواهید کرد.
جالب آن است که توانمندسازی یک فرآیند خودگردان نیست. یعنی نمی‌توانیم بدون حضور مشاور و استفاده از تکنیک‌های مبتنی بر آزمون‌های استاندارد معتبر مسیر صحیح رشد خود را شناسایی کنیم. کسانی که مثل من با سعی و تلاش و چنگ و دندان سعی می‌کنند بر ضعف‌های فردی خود در زمینه‌های گوناگون غلبه کنند، با زمین خوردن‌های بسیار و حس تجربه‌های منفی و تلخ بسیار به موفقیت می‌رسند. اما زندگی کوتاه‌تر از آن است که بخواهیم همه چیز را شخصا تجربه کنیم و به قول مهندسین «چرخ را شخصا اختراع کنیم». بلکه باید با اتخاذ راهکارهای حرفه‌ای با کمترین زمان و صرف هزینه و انرژی به توانمندسازی خود برسیم.
نکته کلیدی و ارزشمند دانشجویانه، سیستم آموزشی خاص آن برای رساندن دانشجو از نقطه ورود به دانشگاه تا فارغ‌التحصیلی است که حاصل آن توانمندسازی موثر و نیز معرفی توانمندی‌های اعضا به جامعه است. در واقع نگاه جامع دانشجویانه در هیچ پروژه مشابهی تا کنون در کشور به کار برده نشده و این از عناصر متمایز این طرح توانمندسازی می‌باشد.
نکته دیگری که در توانمندسازی شایسته است بدان بپردازیم، فرهنگ مشاوره و استفاده از نگاه کارشناسی است. چرا که هنوز در کشور ما فرهنگ استفاده از مشاور جا نیفتاده و افراد یا شخصا تلاش می‌کنند یا به اطرافیان خود نگاه می‌کنند که هیچ یک از این روش‌ها برای توانمندسازی موفق نیست. چه بسا افرادی که در کارگاه‌های بسیاری شرکت می‌کنند و دانشجویان علاقمند و پیگیری هستند اما به دلیل استفاده نکردن از سیستم مشاوره حرفه‌ای، در واقع در حال هدر دادن وقت و انرژی خود هستند.
علت این امر این است که شرکت در هر کلاس و آموزشی برای هر کسی مناسب نیست. افراد مولفه‌های روان‌شناختی متفاوتی دارند و برای مثال شرکت کردن کسی که روحیه کار انفرادی دارد در دوره‌های آموزش تفکر تیمی چندان مناسب به نظر نمی‌رسد. یا کسی که زمینه روان‌شناختی او استخدام در یک بنگاه اقتصادی را توصیه می‌کند، نباید در دوره‌های آموزش استارتاپ شرکت کند. با این که این مسائل بدیهی به نظر می‌رسند، اما امروزه در جامعه رعایت نمی‌شوند.
دانشجویانه تلاش دارد با اهتمام خاصی که به آموزش فرزندان این سرزمین دارد، توانمندسازی را به شکلی موثر و کارآمد برای نسل دانشگاهی کشور فراهم سازد.
عمار محمدی آلاشلو